Stikkord: rasisme

Eg berre spør

Er det ikkje litt rart at folk til tider kan virke meir opptatt av å bekjempe dei som kjempar mot rasismen, enn å bekjempe rasismen?

Eg berre spør.

Slektskap

Eg veit at eg har fire besteforeldre. Eg kjende alle fire. Eg kjende ingen av dei åtte oldeforeldra mine, sjølv om eg veit at oldefaren min kom til USA som 19-åring den 4. april 1909 med skipet Celtic som segla ut frå Liverpool. I følgje skipsregisteret var han 1,80 høg og mørk. Han var korkje polygamist eller anarkist, men det var vel få som kryssa av «ja» for dette i skjemaet ved ankomsten til Ellis Island.

Eg har derimot inga aning om kven dei 32 tipp-tippoldeforeldra mine er. Kanskje ein av dei til og med kan ha vore svensk..?

Det er rett og slett umogleg å ha oversikt over alle forfedrane våre når vi berre går eit lite stykke tilbake i tid. Og det er ikkje så rart. For går vi ti generasjonar tilbake, har vi eitt tusen og tjuefire tipp-tipp-tipp-tipp-tipp-tipp-tipp-tippoldeforeldre. Fortida blir raskt meir og meir rotete når vi følgjer røtene til slektstrea våre, rett og slett på grunn av eksponensiell vekst. Våre slekters gang bakover i tid blir ei einaste stor mølje.

Dagbladet har omtalt boka til Adam Rutherford som eg har skrive om tidlegare. Det er ei god omtale som blant anna tar for seg dette med slektskap og det matematiske beviset på at vi alle har felles opphav.

Stephen Fry er frydefull i denne videoen der han forklarar dette fenomenet.

Han startar med å seie: «I don’t think even the Prince of Wales could name his 8th great-grandparents…»

Sjølv den mest berømde familien i verda kan ikkje ha full oversikt over alle desse slektningane. Så fortél Fry legenda om riskornet og den persiske bonden som fann opp sjakk på bestilling frå shahen. Bonden ba om ei tilsynelatande enkel beløning. Men på grunn av eksponensiell vekst blei han søkkrik ved å legge eitt riskorn, så to, så fire, så åtte riskorn, og så vidare, langs rutene på sjakkbrettet.

Når vi alle har så mange slektningar betyr det at vi alle har dei same slektningane. Då blir det meiningslaust å snakke om reine slektslinjer. Og det viser kor fjollete rasisme er.

Då eg var så heldig å møte John Gottman og prate med han ein gong, spurte eg om korleis han opplevde å ta i bruk funna av forskinga hans rundt omkring i verda. Kranglar par like mykje i Tyrkia og Finland og Grønland? Han sa at det mest slåande er kor like folk er, og kor almenngyldige teoriane om relasjonar er. Han sa óg ein annan ting som var slåande – nemleg at vi menneske truleg stammar frå ei lita, gjenlevande gruppe på nokre titusen individ. Teorien går ut på at menneskeslekta på eit tidspunkt var svært nær å døy ut. Dei som blei igjen, er forfedrane til alle oss menneske. Det forklarar det nære slektskapet mellom menneske, og kvifor vi – trass alt – er så like.

Tips til din neste diskusjon med rasistar

Boka «How to Argue with a Racist» av den britiske genetikaren Adam Rutherford har ein veldig sjølvforklarande tittel. Han går grundig og hardtslåande til verks i å knuse seigliva mytar funne opp av rasistar gjennom historia, og dei er det mange av. Her er ein kort video der Rutherford tar for seg nokre av poenga frå boka.

Racism is an affront to human dignity based on power.
When all you’ve known is privilege, then equality can feel like oppression.

Adam Rutherford

Det er veldig på tide at bøker som denne kjem.

Fargenyansar

Folk finst i fleire fargenyansar på fargeskalaen. Fotoprosjektet Humanae Project til den brasilianske fotografen Angelica Dass viser kor stilig denne fargeskalaen er. Ho tar portrett av tusenvis av ulike folk, plukkar ut fargen på nasetippen, og finn ut kva fargekode det er på Pantone-skalaen.

Eg lurar på kva fargekode eg har. Eg hugsar fargeblyantane før i tida hadde éin farge som refererte til «hudfarge». Det tenkte eg nødvendigvis ikkje over, sidan den matcha min eigen. No kjem heldigvis fargeblyantar i sett med hudfargar.

Eller vent litt, det viser seg at det faktisk ikkje er alle som har fått med seg at folk finst i fleire fargar.

Det store spennet

Fortida er nærare enn vi trur. Den amerikanske borgarkrigen tok slutt i 1865, for 156 år sidan. Likevel blei det utbetalt krigspensjon til ei kvinne som døydde så seint som i fjor. I 2020 døydde óg enka etter ein veteran frå borgarkrigen.

Etterdønningane etter den store krigen om slaveriet går direkte inn i livet til menneske som lever i dag. Denne mannen sin far var slave. Han bur i Washington og er 88 år gamal.

Det finst fleire eksempel på at den fjerne fortida likevel ikkje er så fjern. Jason Kottke kallar dette The Great Span. Det store tidsspennet som eit menneske gjennom ein til to generasjonar kan rekke å dekke over, eller «the link across large periods of history by individual humans.»

Det finst sikkert fleire eksempel på dette i Norge i dag. Oldemora til ei jente i nabolaget døydde nyleg, 103 år gamal. Det betyr at ho opplevde to verdskrigar og to pandemiar. Eg veit ikkje om hennar oldemor blei like gamal, men i eit tenkt tilfelle kan altså ein nyleg nolevande person ha møtt ein person som var fødd i 1814.

“The past is never dead. It’s not even past.”

William Faulkner

«Du kunne levd lenger»

«Rasisme er så dumt. Det er verdens verste ting. Hjertet mitt blir knust når jeg får høre om det.»

Eg er vel ikkje akkurat kjent for å grine så ofte, og i alle fall ikkje ute på gata, men i dag kom det ein tåre. Eg gjekk forbi minnestaden for Benjamin Hermansen på Åsbråten i dag. Dei iskalde dagane har gjort at alle blomane og helsingane ligg urørt. Det som rørte meg var å sjå tekstane som tredjeklassingane på Lusetjern skole hadde skrive. Blant dei dottera mi og klassekameratane hennar.

«Jeg skulle ønske at folk ikke brydde seg om hvordan vi så ut»

Bysten til Benjam in Hermansen på Åsbråten

Det som skjedde med Benjamin er ein del av oppveksten til ungane her. Mor til Benjamin jobba på skulen, og mange i lokalmiljøet sto han nær. Her er rasisme meir enn teori. Nokre av unga har truleg opplevd rasisme, og enda fleire vil heilt garantert oppleve det. Dei veit kva det handlar om.

«Du kunne levd lenger»

«Skulle ønske du fikk se mer av verden»

«Rasisme må stoppes!»

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén